काठमाडौं। सुनसरीको कप्तानगन्जमा उत्पन्न घटना र त्यसपछि सिरहा, धनुषालगायत विभिन्न स्थानमा देखिएको तनावले समाजमा गम्भीर चिन्ता थपेको छ। स्थानीय स्तरमै समाधान हुनुपर्ने विषय धार्मिक तथा सामुदायिक तनावमा रूपान्तरण हुन सक्ने जोखिम बढिरहेका बेला प्रत्येक नागरिक, सञ्चारमाध्यम, राजनीतिक दल, सामाजिक अभियन्ता तथा सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताले उच्च जिम्मेवारी र संयमता अपनाउन आवश्यक देखिएको छ।
यस्तो संवेदनशील परिस्थितिमा अपुष्ट सूचना, पुराना वा असान्दर्भिक भिडियो, सम्पादन गरिएका तस्वीर, उत्तेजक अभिव्यक्ति तथा सम्पूर्ण समुदायलाई दोषी देखाउने सामग्रीले समाजमा थप हिंसा र अविश्वास फैलाउन सक्छ। एउटा गलत सूचना वा भ्रामक पोस्टले केही मिनेटमै हजारौँ मानिससम्म पुगेर भय, आक्रोश र प्रतिशोधको भावना उत्पन्न गराउन सक्ने भएकाले कुनै पनि सामग्री प्रकाशन, प्रसारण वा सामाजिक सञ्जालमा साझा गर्नुअघि त्यसको स्रोत र सत्यता पुष्टि गर्न अत्यावश्यक छ।
नागरिक तथा सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताका लागि आग्रह
घटनासम्बन्धी कुनै पनि तस्वीर, भिडियो वा सूचना साझा गर्नुअघि विश्वसनीय सञ्चारमाध्यम वा सम्बन्धित सरकारी निकायबाट पुष्टि गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ। कुनै सामग्री कसले, कहाँ र कहिले तयार गरेको हो भन्ने स्पष्ट नभएसम्म त्यसलाई सत्य मानेर प्रचार नगर्न आग्रह गरिएको छ।
पुराना घटना वा अन्य मुलुकका भिडियो अहिलेको घटनासँग जोडेर प्रसारण गरिएको हुन सक्ने भएकाले दृश्यका आधारमा मात्र स्थान, समय वा घटनाको कारणबारे निष्कर्षमा नपुग्न अनुरोध गरिएको छ।
कुनै व्यक्तिको गैरकानुनी वा हिंसात्मक कार्यका आधारमा सम्पूर्ण धर्म, जाति, समुदाय वा भूगोललाई दोषी ठहराउनु अनुचित हुने उल्लेख गर्दै अपराधको जिम्मेवारी व्यक्तिको हुने, समुदायको होइन भन्ने कुरालाई आत्मसात् गर्न आग्रह गरिएको छ।
धार्मिक आस्था, प्रतीक, पोसाक, भाषा वा सांस्कृतिक पहिचानलाई अपमान गर्ने अभिव्यक्ति, उत्तेजक नारा, धम्की, हिंसाको समर्थन वा प्रतिशोधको आह्वानले सामाजिक सद्भावमा गम्भीर असर पार्ने भएकाले त्यस्ता गतिविधिबाट टाढा रहन अनुरोध गरिएको छ।
घाइते, मृतक तथा पीडित परिवारको सम्मान र गोपनीयतालाई प्राथमिकता दिँदै उनीहरूको अनुमति बिना संवेदनशील तस्वीर, शव, रगताम्य दृश्य वा व्यक्तिगत विवरण सार्वजनिक नगर्न पनि आग्रह गरिएको छ। साथै बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक तथा घटनासँग असम्बन्धित व्यक्तिहरूको परिचय अनावश्यक रूपमा सार्वजनिक नगर्न सचेत गराइएको छ।
यदि कुनै सामग्री भ्रामक, घृणात्मक वा हिंसा भड्काउने प्रकृतिको भएको आशंका लागेमा त्यसलाई थप प्रचार नगरी सम्बन्धित सामाजिक सञ्जाल प्लाटफर्ममा रिपोर्ट गर्न तथा आवश्यक परे स्थानीय प्रशासन वा सुरक्षा निकायलाई जानकारी दिन आग्रह गरिएको छ।
राजनीतिक तथा सामाजिक नेतृत्वलाई अपिल
राजनीतिक दल, जनप्रतिनिधि, धार्मिक गुरु, सामाजिक अगुवा तथा सार्वजनिक प्रभाव भएका व्यक्तिहरूलाई तथ्यमा आधारित, संयमित र सामाजिक सद्भाव प्रवर्द्धन गर्ने अभिव्यक्ति प्रयोग गर्न अनुरोध गरिएको छ।
संकटका बेला दोहोरो अर्थ लाग्ने, कुनै समुदायलाई लक्षित गर्ने वा राजनीतिक लाभका लागि नागरिकको संवेदनशीलतालाई उपयोग गर्ने अभिव्यक्तिले परिस्थिति थप जटिल बनाउन सक्ने भएकाले नेतृत्व तहबाट आउने प्रत्येक भनाइमा विशेष जिम्मेवारी आवश्यक रहेको उल्लेख गरिएको छ। नेतृत्वको संयमित, तथ्यपरक र जिम्मेवार अभिव्यक्तिले तनाव कम गर्न तथा सामाजिक सद्भाव कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
सञ्चारमाध्यमका लागि आग्रह
वर्तमान परिस्थितिमा सञ्चारमाध्यमलाई सनसनीपूर्ण प्रस्तुतीकरणभन्दा तथ्य, सन्दर्भ र समाधानमुखी पत्रकारितालाई प्राथमिकता दिन आग्रह गरिएको छ। समाचारको शीर्षक, तस्वीर र भिडियो छनोट गर्दा कुनै धर्म, जाति वा समुदायप्रति पूर्वाग्रह सिर्जना हुने वा सामूहिक दोषारोपण हुने भाषा प्रयोग नगर्न विशेष अनुरोध गरिएको छ।
सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका दाबी, अफवाह वा प्रत्यक्षदर्शीका भनाइलाई स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि नगरी तथ्यका रूपमा प्रस्तुत नगर्न तथा मृतक, घाइते वा आरोपितको धार्मिक वा सामुदायिक पहिचान घटनासँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित र सार्वजनिक हितका लागि आवश्यक नभएसम्म अनावश्यक रूपमा उल्लेख नगर्न पनि आग्रह गरिएको छ।
साथै समाचार सम्प्रेषणका क्रममा हिंसाको कारण, प्रशासनिक तयारी तथा कमजोरी, पीडितको अवस्था, शान्ति स्थापनाका प्रयास र कानुनी प्रक्रियालाई समान प्राथमिकताका साथ समेट्दै जिम्मेवार, सन्तुलित र तथ्यमा आधारित पत्रकारिताको अभ्यास गर्न अनुरोध गरिएको छ।
वर्तमान अवस्थामा शान्ति, सामाजिक सद्भाव र कानुनी व्यवस्थाको संरक्षण सबैको साझा जिम्मेवारी भएकाले अफवाहभन्दा सत्य सूचना, उत्तेजनाभन्दा संयम र विभाजनभन्दा सहअस्तित्वलाई प्राथमिकता दिनु आजको आवश्यकता भएको सरोकारवालाहरूले बताएका छन्।
